OPARZENIA TERMICZNE

Co roku około 1,25 mln pacjentów zgłasza się na szpitalne oddziały ratunkowe z powodu doznanych oparzeń a blisko 50 tys zostaje hospitalizowanych.

Dzieci (między 1 a 5 rokiem życia) oraz osoby starsze najbardziej narażone są na oparzenia gorącą wodą lub parą wodną, natomiast w grupie wiekowej 18-35 lat do najczęstszych oparzeń dochodzi na skutek zadziałania substancji chemicznych bądź żywego ognia.

Sam wskaźnik śmiertelności ogólnej wskutek oparzenia nie jest bardzo wysoki (wynosi około 4%), jednak niebezpieczeństwo zgonu rośnie wraz z wiekiem poszkodowanego (>65 r.ż. znacznie wzrasta) oraz zależy od ciężkości oparzenia, które określa się na podstawie jego rozległości i głębokości.

>> CIĘŻKOŚĆ OPARZENIA

Do oszacowania jaki odsetek powierzchni ciała doznał oparzenia najczęściej stosuję się tzw. regułę dziewiątek zgodnie z którą głowa stanowi 9% powierzchni poparzonej ciała, kończyna górna 9%, tułów 36% (przód 18%, tył 18%), krocze 1% i kończyna dolna 18%. Jest to bardzo przydatna metoda, która już od momentu wezwania pomocy pozwala na przygotowanie odpowiedniego sprzętu oraz nakreśla możliwe sposoby zabezpieczenia poszkodowanego w późniejszym leczeniu szpitalnym. W przypadku mniej rozległych oparzeń do ich oceny może posłużyć powszechne założenie, że pole powierzchni grzbietu dłoni poszkodowanego to 1% pola powierzchni ciała.

Pod względem głębokości oparzenia dzielimy na powierzchowne bądź głębokie (obejmujące niepełną lub pełną grubość skóry). Stosowana jest również inna klasyfikacja uwzględniająca 3 stopnie oparzeń.

I° rumień i obrzęk na skórze; zachowane wypełnianie się włośniczek po ucisku; miejsce oparzone bardzo bolesne.

II° skóra czerwona, wilgotna, pokryta pęcherzami; miejsca oparzone długo gojące się, najczęściej pozostawiające blizny.

III° skóra biała, żółta bądź szara, sucha, zwęglona, niebolesna; konieczny przeszczep skóry.

>> KIEDY WEZWAĆ POGOTOWIE ?

Ciężkimi oparzeniami wymagającymi interwencji medycznej są oparzenie twarzy, rąk, stóp i krocza. Przy oparzeniu klatki piersiowej również należy bezwzględnie wezwać pogotowie ratunkowe. Regułą do niezwłocznego powiadamiania służb ratunkowych jest objęcie 15% powierzchni ciała oparzeniem u osób dorosłych oraz 10% powierzchni ciała u dzieci. Najgroźniejszymi w skutkach są oparzenia górnych dróg oddechowych prowadzące w bardzo krótkim czasie do ich obrzęku a tym samym zatrzymania oddechu, którego przywrócenie wymaga już zastosowania inwazyjnych metod udrażniania. W sytuacjach, w których dochodzi do wdychania dymu (np. przebywanie w otoczeniu ognia w zamkniętej przestrzeni) należy podejrzewać u poszkodowanego zatrucia tlenkiem węgla objawiającego się silnymi bólami głowy, wymiotami, splątaniem, osłupieniem a nawet śpiączką.

W badaniu fizykalnym objawami wdychania dymu jest sadza w nosie lub ustach, plwocina zawierająca węgiel oraz inne objawy pochodzące z układu oddechowego.

>> POSTĘPOWANIE I ZALECENIA

Najważniejsze, jak w każdym przypadku gdy dochodzi to zagrożenia zdrowia i życia, jest ABC resuscytacji - zapewnienie drożności dróg oddechowych oraz wydolności krążeniowo-oddechowej. Wykwalifikowane służby medyczne obowiązkowo przetaczają płyny, oceniają oraz starannie zaopatrują miejsca oparzenia.  Do postępowania przedmedycznego (pierwszej pomocy) należy schładzanie powierzchni oparzonej do momentu ustąpienia bólu, pokrycie małych oparzeń opatrunkami zwilżonymi solą fizjologiczną, a dużych - jałowymi kompresami.

OPARZENIA CHEMICZNE

Istnieje ponad 25 tysięcy substancji powodujących oparzenia. Obraz kliniczny oparzenia chemicznego zależy od trzech czynników: substancji parzącej, jej stężenia i czasu działania na organizm. Do różnicowania jaki związek chemiczny zadziałał na skórę należy wziąć pod uwagę objawy widoczne na skórze oraz skutki odczuwalne przez poszkodowanego.  Zasadniczo kwasy powodują martwicę skrzepową obszaru oparzonego. Swoim działaniem mogą objąć zarówno  powierzchnię skóry jak jej całą grubość. Wyjątek stanowi kwas fluorowodorowy, który powodując silny ból bardzo szybko przenika do tkanek głębokich nie niszcząc skóry. Miejsce oparzenia kwasem może być niebieskoszare z otaczającym rumieniem.

Zasady powodują martwice rozpływną i zniszczenie głębokich tkanek. Bardzo często na skórze powstają miękkie, brązowe strupy.

Niebezpieczeństwo oparzeń chemicznych polega na tym, że bardzo często objawy przedmiotowe i podmiotowe mogą się ujawnić dopiero po 24 godzinach po ekspozycji. W zależności od tego jaki czynnik chemiczny spowodował oparzenie może wystąpić między innymi zaczerwienienie, ból i łzawienie oczu, obrzęk i owrzodzenie rogówki, zatrucie, kwasica, martwica nerek i wątroby, podrażnienie błon śluzowych górnych dróg oddechowych czy skurcz oskrzeli.

>> POSTĘPOWANIE I ZALECENIA

Głównym zadaniem podczas udzielania pierwszej pomocy jest przerwanie kontaktu ze szkodliwą substancją. Leczenie najlepiej rozpocząć już na miejscu zdarzenia. Należy usunąć niebezpieczne środki chemiczne, zdjąć skażoną odzież (o ile nie przywarła do skóry). Oczy obficie  spłukać. Podstawowym lekiem oparzeń jest woda, jednak suche cząsteczki substancji chemicznej należy najpierw usunąć szczoteczką.  Są jednak wyjątki, np. pierwiastki metaliczne (magnez, sód i potas), które trzeba pokryć olejem mineralnym lub ugasić gaśnicą klasy D. Wszystkie istotne oparzenia oczu powinien konsultować okulista a w przypadku ekspozycji czynnika chemicznego na ciało najlepiej poddać się opiece toksykologa.

OPARZENIA SŁONECZNE

Pacjenci z oparzeniami słonecznymi mogą doświadczyć nie tylko nieznacznych dolegliwości w postaci rumieni, wzmożonej tkliwości na dotyk obszarów wystawionych na promieniowanie słoneczne ale również silnych dolegliwości bólowych czy wykwitów skórnych w postaci pęcherzy odzwierciedlających oparzenia drugiego stopnia.

Najniebezpieczniejszym jednak skutkiem długotrwałego działania ciepła na organizm nie są zmiany skórne, a stan  bezpośrednio zagrażający życiu - udar cieplny, do którego może dojść nie tylko podczas letnich upałów ale również przy umiarkowanych temperaturach, niedostatecznej aklimatyzacji, u osób chorujących przewlekle, psychicznie bądź tych, którzy podczas wykonywania pracy narażeni są na działanie wysokich temperatur.

>> POSTĘPOWANIE I ZALECENIA

Oparzenia słoneczne leczy się objawowo. Można stosować letnie kąpiele czy doraźnie doustne leki przeciwbólowe, na zmiany skórne - preparaty zawierające antybiotyki. Pamiętajmy jednak, że stosowanie leków nie należy to działań z zakresu pierwszej pomocy i powinno zostać zlecone przez lekarza.