Do nagłego zatrzymania krążenia (NZK) w warunkach pozaszpitalnych dochodzi stosunkowo często, a śmierć w jego wyniku, według europejskich danych, ponosi 700 tysięcy osób rocznie. Prawdą jest, że aż 75% z nich mogło przeżyć, gdyby na miejscu zdarzenia ktoś szybko i sprawnie udzielił im pierwszej pomocy.

Tylko wcześnie podjęta resuscytacja krążeniowo – oddechowa (RKO) podnosi co najmniej dwukrotnie przeżywalność u osób po NZK bez względu na jego przyczynę.

- niewydolność oddechową

- niewydolność krążeniową

U osób dorosłych znacznie częstszą przyczyną NZK są wszelkie zaburzenia krążenia i choroby serca. Odwrotnie jest u dzieci – do NZK dochodzi głównie przez niewydolność oddechową.

Niewydolność oddechową u dorosłych przede wszystkim rozwija niedrożność dróg oddechowych poprzez np. uwięźnięcie ciała obcego w ich świetle (zęby, pokarm, szkło po wypadku samochodowym), ale nie tylko - również wszelkiego rodzaju urazy twarzy i klatki piersiowej, krwotoki, wymioty, obrzęk błony śluzowej gardła (podczas infekcji, reakcji uczuleniowej), skurcz oskrzeli, oparzenia, zapalenie nagłośni, skurcz głośni czy depresja OUN (ośrodkowego układu nerwowego).

Dużą grupę niewydolności oddechowej stanowią

- ostre i przewlekłe choroby płuc (zapalenie płuc, astma, POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc, zator tętnic płucnych, stłuczenie płuca, odma opłucnowa);

- zaburzenia napędu oddechowego;

- nieprawidłowa praca oddechowa (przede wszystkim w wyniku urazu np. uszkodzenie przepony, urazy klatki piersiowej, uszkodzenie kręgosłupa, a po zatruciu jadem kiełbasianym, kurarą – szybko rozwijające się choroby nerwów i mięśni oddechowych).

- chorobę wieńcową

- zawał mięśnia sercowego

- nadciśnienie tętnicze

- wady zastawkowe

- kardiomiopatie (choroby przebiegające na skutek nieprawidłowego rozwoju mięśnia sercowego np. sztywność komór, przerost mięśnia )

- porażenie prądem

- kwasica

- zaburzenia elektrolitowe (głównie nieprawidłowe wartości potasu, jodu i magnezu)

- hipotermia

- oligowolemia (niedobór płynów)

- stłuczenie serca (przede wszystkim w wyniku urazów komunikacyjnych)

- tamponada osierdzia (krew w worku osierdziowym. Po postrzale np. albo wbiciu ostrego narzędzia w serce następuje silny krwotok. Krew napływa do worka osierdziowego co uniemożliwia prawidłowe rozkurczanie mięśnia sercowego. Im więcej krwi w worku tym mniejszy rozkurcz serca, aż całkowicie się ono zatrzyma).

Istnieje jeszcze jedna, istotna grupa przyczyn nagłego zatrzymania krążenia - związana z układem nerwowym. Choroby metaboliczne, infekcje mózgu (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych), guzy, udary oraz zatrucia lekami (głównie uspokajającymi, truciznami, opioidami) są również bardzo niebezpieczne i niezdiagnozowane / nieleczone mogą szybko doprowadzić do zgonu.

W 80% przypadków zatrzymanie krążenia można przewidzieć nawet kilka godzin wcześniej.

Możliwe jest to u pacjentów przebywających pod opieką na oddziałach, bądź u naszych bliskich mając wiedzę na temat ich chorób. Jednak gdy dochodzi do zatrzymania krążenia u osoby przypadkowo spotkanej na ulicy nie jesteśmy raczej w stanie stwierdzić co tak naprawdę się do tego przyczyniło. Bez względu na to, naszym działaniem powinno być przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa tej osobie, udrożnienie dróg oddechowych, powiadomienie służb ratunkowych oraz rozpoczęcie RKO czyli masażu serca i sztucznych oddechów.

Bez względu na okoliczności w jakich się znajdziemy, czy to będzie wypadek komunikacyjny, w którym są ofiary, czy to będzie osoba leżąca po prostu sama na ulicy musimy w pierwszej kolejności szybko ocenić sytuację przede wszystkim pod kątem własnego bezpieczeństwa. Należy wyeliminować, a gdy to niemożliwe - zminimalizować ryzyko wynikające z zagrożeń typu zawalenie się budynku, ulatniający się gaz w pomieszczeniu, porażenie prądem i wiele innych. Pewne i umiejętne kierowanie akcją ratunkową to nasz obowiązek, gdy na miejsce zdarzenia przybywamy jako pierwsi.

Gdy będziemy udzielać pomocy na ruchliwej ulicy musimy przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo sobie, poszkodowanym ale również wszystkim innym uczestnikom ruchu poprzez np. ustawienie trójkątów ostrzegawczych oraz założenie kamizelki odblaskowej by być dobrze widocznym na jezdni. Pewni, że nam nic nie zagraża podchodzimy do poszkodowanego i badamy jego reakcję na dźwięk i dotyk – oceniamy w ten sposób czy jest przytomny. Podchodząc od przodu, przyklękamy na jedno kolano przy poszkodowanym zachowując bezpieczną odległość, tak by mieć szanse na ewentualny unik, gdyby osoba leżąca chciała nas zaatakować. Niezbyt mocno aczkolwiek zdecydowanie potrząsamy poszkodowanego za ramiona pytając głośno – halo? Co się stało?

Gdy poszkodowany nie zareaguje w ogóle uznajemy, że jest nieprzytomny i w tym momencie wołamy o pomoc. Następnie udrażniamy drogi oddechowe poprzez odgięcie głowy do tyłu i przez 10 sekund sprawdzamy czy poszkodowany oddycha, w myśl zasady „poczuj, popatrz, posłuchaj”. Przez dokładnie 10 sekund nasłuchujemy szmerów oddechowych, obserwujemy czy klatka piersiowa osoby nieprzytomnej się unosi oraz czy jest wyczuwalny na naszym policzku jej oddech. O braku oddechu powiemy gdy przez czas jego oceny nie będzie go w ogóle oraz gdy uznamy że był jeden. Dwa oddechy i więcej przez 10 sekund oznaczają wydolność oddechową i w takiej sytuacji układamy poszkodowanego w pozycji bezpiecznej, na boku. Natomiast gdy poszkodowany nie oddycha, wzywamy zespół ratownictwa medycznego a sami przystępujemy od razu do uciskania klatki piersiowej. Po 30 uciskach wykonujemy 2 wdechy i następne uciski. Resuscytację krążeniowo – oddechową (masaż serca i wdechy w stosunku 30 do 2) prowadzimy do momentu przybycia fachowej pomocy, bądź powrotu oznak życiowych poszkodowanego (własnego oddechu, kaszlu, poruszenia się).

CZY POSZKODOWANY REAGUJE ?

1. TAK

- zbieramy wywiad, próbujemy ustalić przyczyny zasłabnięcia/omdlenia/zaśnięcia
- opatrujemy rany, stabilizujemy złamania, podtrzymujemy kontakt z poszkodowanym
- wzywamy pomoc gdy jest to wskazane - utrata przytomności, liczne urazy, uraz głowy, zły stan poszkodowanego itp.

2. NIE

CZY ODDYCHA ?

1. TAK

- układamy poszkodowanego w pozycji bezpiecznej i co 1 minutę sprawdzamy oddech
- powiadamiamy służby ratunkowe
- opatrujemy rany, szukamy urazów
- po 15/20 minutach odwracamy na drugi bok

POZYCJA BEZPIECZNA
Jak prawidłowo ułożyć poszkodowanego w pozycji bezpiecznej ?

...... ZDJĘCIA......